Czy skuteczność działania przyćmiła chęć rozumienia sensu?

Korzystanie z narzędzi, takich jak ChatGPT, jest bardzo powszechne. W codziennej praktyce sięgamy po tego typu narzędzia, aby ułatwić sobie wykonywanie zadań wymagających czasu i wysiłku. Coraz rzadziej zastanawiamy się jednak, jak coś „działa”, a częściej liczy się sama skuteczność działania.

Nie zastanawiamy się nad rozumieniem

Skracamy czas na czytanie obszernych tekstów czy długą „analizę” materiału, by szybciej przejść do interpretacji na podstawie odpowiedzi wygenerowanych m.in. przez ChatGPT. Nie zastanawiamy się już, dlaczego daje takie, a nie inne odpowiedzi albo czy „rozumie język jak człowiek”. Myślimy za to nad tym, jakich środków użyć, by działał tak, jak chcemy. Zaczyna liczyć się więc poprawne przejście przez określone reguły.

Nie musimy rozumieć

Wiedza przestaje być czymś, co trzeba przemyśleć i oswoić, a staje się czymś, co należy skutecznie „obsłużyć”. Żyjemy w środowisku zdominowanym przez systemy techniczne, które działają według jasnych reguł. Aplikacje czy modele sztucznej inteligencji są projektowane tak, żebyśmy nie musieli rozumieć sposobu ich działania „od środka”. Wystarczy, że wykonamy właściwą sekwencję działań: klikniemy odpowiedni przycisk, wpiszemy właściwe polecenie, zastosujemy się do instrukcji. System zrobi resztę.

Rozumienie sensu przestaje być konieczne

ChatGPT jest dobrym przykładem myślenia regułami. Jest zaprojektowany w taki sposób, że wystarczy nauczyć się poprawnie odbierać sygnały i je korygować, aby „wpisać się” w jego logikę. Oferuje gotowe struktury odpowiedzi, podpowiada kolejność działań, znacząco ograniczając potrzebę błądzenia, prób i błędów. Stopniowo uczymy się, jak formułować zapytania, jak poprawiać prompty i jak uzyskiwać coraz lepsze rezultaty.

Myślenie regułami zastępuje nasze rozumienie

Taki sposób myślenia stał się dziś bardzo powszechny, ponieważ doskonale odpowiada na wymagania współczesnego świata. Problem pojawia się wtedy, gdy nie dostrzegamy tego, co tracimy, a nie wtedy, gdy myślimy w taki sposób. Możemy zastanowić się w momencie, w którym myślenie regułami zaczyna zastępować nasze rozumienie, a skuteczność staje się rzeczą najważniejszą – jeśli nie rozumiemy, jak coś działa, trudno nam przewidzieć, co system zrobi w nietypowej sytuacji.