Hamlet – o szaleństwie i samotności w świecie nowoczesności

Scena im. Wandy Siemaszkowej trzeciego dnia Festiwalu Arcydzieł zaprezentowała Hamleta w wydaniu Teatru im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie, w reżyserii Jana Marka Kamińskiego. Spektakl z pewnością nie można uznać za sztampowy i konwencjonalny. Gnieźnieński Hamlet jest ukazaniem kondycji człowieka w świecie współczesnym, a także zadaje pytanie czy to, co nas otacza, ma jakikolwiek sens. Przyjrzyjmy mu się bliżej.

Hamlet to znana każdemu historia duńskiego księcia, który niepogodzony ze śmiercią okrutnego ojca popada w szaleństwo, a następnie zabija stryja w akcie zemsty. Jak klasyczna sztuka może wybrzmieć w XXI wieku? Na początku ukazuje się oczom widza ciekawa scenografia, łącząca ze sobą epoki – zwisające, stare firanki tworzą wewnątrz sceny kurtynę, za którą ukazuje się prawdziwy obraz scenicznej rzeczywistości – srebrzysto lśniące maszyny, metalowy tron, VR, ekrany, kamera, ukazująca na żywo poczynania aktorów z tyłu kontrastują z małym fragmentem trawy na przedsceniu. Cały ten obraz przypomina nieco science-fiction z lat 80., jest jak połączenie Diuny Davida Lyncha z Matrixem, metaforycznie ukazując dystopię duńskich władców. Jest to świat po apokalipsie – katastrofie ekologicznej, nuklearnej, technologicznej, a może po prostu duchowej i ideologicznej?

Jak wypada scenografia i kostiumy?

Na przedsceniu siedzi tytułowy Hamlet wraz z Ofelią, w ciszy oczekujący w dymie papierosowym, aż spektakl się rozpocznie. Na scenie pojawiają się kolejne postacie – matka, przykuta do aluminiowego tronu oraz król Klaudiusz. Ich kostiumy łączą stary i nowy porządek, zestawiając ze sobą skórzane i ortalionowe kurtki oraz koszulki z XVII-wiecznymi kryzami. W czasie spektaklu uruchomione zostają ekrany z boków sceny, które ukazują niepokojące obrazy rąk, twarzy i zębów. Przypominało to nieco internetowe zdjęcia typu „creepypasta”. Wprowadzają w spektakl dodatkową trwogę, pokazując tym samym, jak świat cyfrowy potrafi być przerażający.

Jak wypada gra aktorska?

Hamlet (Dominik Rubaj) jest tu młodym, a raczej nie w pełni dojrzałym mężczyzną, który w specyficzny dla siebie sposób przechodzi przez żałobę ojca. Jego mowa jest szybka, niewyraźna, niekiedy wręcz niezrozumiała, ruchy są chaotyczne, by znów powrócić do powolnych gestów pełnych marazmu. Jego relacja z Ofelią (Kaja Zalewska) jest nieostra. Ciężko stwierdzić, jak silne jest ich połączenie emocjonalne. Ich uczucie jest widoczne zaledwie przez krótkie zdania, powtarzane niemal robotycznie: „Cieszysz się, że żyjesz?”.

Brakuje najważniejszego monologu – słowa „Być albo nie być” zagłusza szum. Z ekranu nadchodzą kosmici, a scenę spowija krwistoczerwone światło, podkreślające marazm rzeczywistości bez wartości. Hamlet całuje Gertrudę (Joanna Żurawska) w usta, drwiąc z zasad, których tu nie ma. Nie ma w tym świecie piękna, jest tylko kicz i brutalność.

Jedynym uosobieniem piękna jest Ofelia, lecz i ją pochłania otaczająca rzeczywistość. Jej śmierć jest zarazem tragiczna i śmieszna. Strumień to jedynie projekcja na green screenie bez roślinności. Zrenderowany, szaro-bury krajobraz, przypominający starą grę komputerową. W agonii Ofelii towarzyszy piosenka tajemniczej postaci, wydającej wcześniej zwierzęce dźwięki. Odejście przy „Love me tender” Elvisa Presleya ukazuje tragizm postaci, której nie uratuje miłość. Ofelia wydaje się o wiele ciekawsza od Hamleta. O ile gra Rubaja może zmęczyć trudnością ze zrozumieniem słów, tak Ofelia jest tajemnicza, nieoczywista i eteryczna. Szaleństwo Hamleta przejawia się przez obojętność, ekstazę, brutalność i szyderstwo, z kolei Ofelia popada w obłęd przypominający świetnie zagrane opętanie.

Spektakl obfituje w groteskowe zabiegi, takie jak ekranowy wybór gąbek w drogerii, scena pojedynku w stylu Mortal Kombat czy zerwanie z konwencją poprzez złapanie aktora za ramię i ogłoszenie „przerwy”.

Ostateczna ocena

Spektakl wypada ciekawie i nietuzinkowo. Hamlet w wydaniu Teatru im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie może być szczególnie ciekawy dla młodzieży, o czym wspominał sam odtwórca tytułowej roli. Forma ta wyciąga zupełnie nowe sensy z klasycznego utworu, pokazując przywary dzisiejszego świata.