To, czego nie widać – prawdziwe oblicze depresji

Depresja to zaburzenie psychiczne charakteryzujące się ogólnym obniżeniem nastroju. Dziś nazywana jest chorobą cywilizacyjną i epidemią XXI wieku. Według WHO (World Health Organisation – Światowej Organizacji Zdrowia) cierpi na nią około 280 mln (3,8 proc.) osób na całym świecie. Choroba, mimo zwiększonej świadomości społeczeństwa na jej temat, wciąż jest rzadko diagnozowana i bardzo często stanowi temat tabu.

To, czego nie widać

Według dziesiątej edycji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 depresja objawia się przede wszystkim długotrwałym obniżeniem nastroju. Należy zwrócić szczególną uwagę, jeśli pojawił się on bez wyraźnej przyczyny i trwa od co najmniej 2 tygodni. Do innych symptomów choroby zalicza się apatię, drażliwość, zobojętnienie, spadek energii i motywacji, przewlekłe zmęczenie, a nawet zaburzenia funkcji poznawczych, takich jak pamięć czy koncentracja. Objawy te mogą przypominać otępienie występujące w chorobie Alzheimera. W wielu przypadkach pojawiają się też oznaki niekoniecznie kojarzone z depresją, takie jak zaburzenia snu, zmiana apetytu, obniżenie lub zwiększenie aktywności psychoruchowej: możemy czuć się wyjątkowo pobudzeni lub ospali. Niewykluczone, że  wystąpią także objawy somatyczne np. bóle głowy, brzucha czy obniżona odporność związana z – często występującym u osób z depresją – niedoborem witaminy D3.

Sygnałem alarmującym są pojawiające się myśli o śmierci. Depresja może w skrajnych przypadkach prowadzić do utraty zdrowia, a nawet życia. Należy zwracać uwagę nie tylko na myśli samobójcze, ale także rzadziej rozpoznawane myśli rezygnacyjne, ponieważ te z kolei prowadzą do samobójczych.

Leczenie depresji: terapie farmakologiczne i psychoterapia

Dwiema najpopularniejszymi metodami leczenia depresji są farmakoterapia i psychoterapia.

Pierwsza z nich opiera się na stosowaniu leków przepisanych przez lekarza psychiatrę. Leki przeciwdepresyjne często budzą w ludziach lęk i niepokój, szczególnie na początku leczenia. Często jest to związane ze strachem przed stygmatyzacją, ponieważ depresja wciąż bywa tematem tabu. Warto jednak pamiętać, że leki przeciwdepresyjne przepisuje wykwalifikowany lekarz, psychiatra. Nadzoruje on farmakoterapię i  dobiera lek tak, by zminimalizować ryzyko wszelkich efektów ubocznych i jednocześnie zapewnić jak największą skuteczność terapii. Postępując zgodnie z zaleceniami lekarza, można czuć się bezpiecznie. Wszelkie wątpliwości i ewentualne działania niepożądane warto omówić ze swoim specjalistą.

Psychoterapia natomiast polega na zastosowaniu metod psychologicznych. Prowadzi ją wykwalifikowany specjalista, psychoterapeuta. U osób z depresją najczęściej stosuje się psychoterapię poznawczo-behawioralną (CBT) lub interpersonalną (IPT).  

Pierwsza z nich stanowi sesję spotkań pacjenta z psychoterapeutą, podczas których specjalista kieruje rozmowę tak, by chory sam doszedł do pewnych wniosków i poniekąd samodzielnie zidentyfikował negatywny schemat myślowy. Taki rodzaj terapii służy rozpoznawaniu dotychczasowych, niesłużących mechanizmów i nabyciu nowych, deficytowych nawyków i umiejętności.

Drugą najczęściej stosowaną metodą psychoterapii w zaburzeniach depresyjnych jest terapia interpersonalna. Ona również polega na sesji spotkań, na których specjalista z pacjentem omawiają aktualne problemy, skupiając się głównie na relacjach i więziach emocjonalnych pacjenta. Finalnie terapia ta pomaga lepiej radzić sobie w trudnych sytuacjach i funkcjonować w społeczeństwie, co jest niezwykle ważne dla dobrego samopoczucia.

Co słyszą osoby dotknięte depresją?

Osoby cierpiące na depresję często spotykają się z licznymi komentarzami dotyczącymi ich stanu. Oto najczęstsze z nich:

„Czego Ci brakuje? Wymyślasz” – Depresja nie wybiera. Nie zależy ona od tego, czego brakuje komuś w życiu, a od tego, co dzieje się w czyimś mózgu. To realna choroba, która wpływa na samopoczucie i wiele innych aspektów życia.

„Każdy ma gorsze dni. To minie” – Jeśli obniżony nastrój utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie i jest odczuwany przez większą część dnia, może być to pierwszy sygnał depresji. Nie jest to stan, który minie z dnia na dzień.

„Kiedyś tego nie było, a teraz jest na to moda” –  Depresja kiedyś była mniej rozpoznawana, ale nie oznacza to, że jej nie było. Współcześnie wiedza i społeczna świadomość na temat chorób psychicznych jest większa i stanowi coraz mniejsze tabu.

„Inni mają gorzej” – Depresja to nie rywalizacja. To, co czuje chory, jest ważne i prawdziwe. Nie potrzebuje on oceny, a wsparcia.

„Masz depresję? Nie widać” – Depresji nie da się dostrzec gołym okiem. To o wiele więcej niż tylko smutek. Osoby dotknięte chorobą też potrafią się uśmiechać, bądź po prostu nakładać maskę, ukrywając swoje uczucia.

W powyższych przykładach można zauważyć, jak niezwykle ważna jest edukacja społeczeństwa na temat zaburzeń psychicznych, w tym także depresji. O wadze wsparcia bliskich osoby chorej możemy przeczytać w publikacji Marka Krzystanka i Ryszarda Wiaderkiewicza pt. „Depresja – podstawowe informacje o chorobie i stosowanych lekach”:

„Ocenia się, że myśli samobójcze występują aż u 60% osób z depresją. W tym miejscu należy podkreślić niezwykle ważną rolę rodziny i najbliższego otoczenia pacjenta depresyjnego. Depresja zmienia sposób postrzegania rzeczywistości, nakłada na oczy czarne, melancholiczne okulary, których nie da się zdjąć. Chory nie potrafi zobaczyć, że może być lepiej, wszystko dla niego jest beznadziejne, szare i przygnębiające. Jeżeli otoczenie chorego zauważy myśli samobójcze u swoich bliskich chorujących na depresję, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Pamiętajmy, że 15-25% osób chorujących na depresję kończy życie w wyniku próby samobójczej!”

Jak dbać o zdrowie psychiczne na co dzień?

Profilaktyka zdrowia psychicznego jest niezwykle ważna, dlatego warto dbać o nie na co dzień. Dobrym początkiem są proste działania, takie jak edukacja i uświadamianie, ale także aktywność fizyczna, która pomaga w redukcji stresu i poprawia jakość snu. Ponadto, w czasie wysiłku fizycznego wydzielają się endorfiny – hormony szczęścia. Kolejnym krokiem jest dieta, która odgrywa równie ważną rolę. Warto ograniczyć cukry i tłuszcze nasycone, a wzbogacić ją o kwasy omega-3, magnez i witaminy z grupy B, które wspierają zdrowie mózgu i zmniejszają ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych. Techniki relaksacyjne, takie jak joga, medytacja czy ćwiczenia oddechowe, również mają pozytywny wpływ na samopoczucie. W razie potrzeby nie należy się wahać  i zgłosić się do poradni specjalistycznej – proszenie o pomoc nie jest wstydem! 

Jeśli zauważasz u siebie objawy depresji niezwłocznie skonsultuj się ze specjalistą. Możesz także skorzystać np. z narzędzia WHO do samooceny depresji, ale pamiętaj, że nie należy opierać się wyłącznie na samoocenie – ma to być tylko poglądowe, pomocnicze narzędzie. W nagłych, trudnych sytuacjach niezwykle przydatne mogą okazać się telefony zaufania. Depresja to trudna droga, którą warto przejść z pomocą innych.