Od nowego roku będę SMART, czyli jak określać cele

Dla wielu osób nadejście nowego roku jest momentem przełomowym. Symboliczny 1 stycznia kojarzy się z nowymi początkami, wyzwaniami, szansą na zmianę. Najczęściej słyszymy wtedy deklaracje, takie jak: „Chce schudnąć”, „Będę więcej zarabiać”, „Spędzę więcej czasu z rodziną”. Pojawia się jednak pytanie – czy tak sformułowane cele są wystarczające, aby faktycznie doprowadziły do zmiany?

Ze względu na przedział czasowy cele można podzielić na:

• strategiczne (długoterminowe): obejmują okres powyżej trzech lat. Mają charakter ogólny, często nawet wizjonerski i abstrakcyjny. Wyznaczają kierunek działania oraz misję.
• taktyczne (średnioterminowe): dotyczą perspektywy od kilku miesięcy do trzech lat i przyjmują formę konkretnych przedsięwzięć, prowadzących do realizacji celów strategicznych.
• operacyjne (krótkoterminowe): są najbardziej szczegółowe i obejmują czas do kilku miesięcy. To codzienne działania i zadania, które umożliwiają realizację planów krótkoterminowych.

Cele te tworzą hierarchię: cele strategiczne (wizja) są realizowane przez cele taktyczne (plany), które z kolei rozbijane są na zadania w ramach celów operacyjnych (codzienne działania).

Jednym z najbardziej znanych narzędzi pomagających w skutecznym formułowaniu celów jest metoda SMART. Jej nazwa to akronim utworzony z angielskich słów: specific, measurable, achievable, relevant, time-bound. Metoda ta ułatwia precyzyjne określenie celu, a tym samym zwiększa szansę na jego realizację.

Elementy metody SMART

S – Specific/Specyficzny – cel powinien być jasno i jednoznacznie określony. Zamiast ogólnego „Chcę biegać więcej”, lepiej sformułować cel w ten sposób: „Chcę biegać cztery razy w tygodniu”.

M – Measurable/Mierzalny – cel powinien zawierać wskaźniki umożliwiające ocenę postępów, np. liczbę kilogramów, ukończonych zadań czy zaoszczędzoną kwotę.

A – Achievable/Osiągalny – cel musi być realistyczny i możliwy do zrealizowania przy dostępnych zasobach oraz aktualnych możliwościach.

R – Relevant/Istotny – cel musi być spójny z wartościami i większymi planami, a także mieć realne znaczenie dla osoby, która go realizuje.

T – Time-bound/Określony w czasie – cel powinien mieć jasno określony termin realizacji lub wyznaczone ramy czasowe.

Znając już zasady metody SMART, możemy zastąpić ogólne postanowienie „W 2026 roku będę dbać o zdrowie psychicznie” celem sformułowanym w następujący sposób: „Od stycznia do grudnia w 2026 roku  będę dbać o swoje zdrowie psychiczne, poświęcając co najmniej 10 minut dziennie przez 5 dni w tygodniu na autorefleksje oraz planując raz w tygodniu czas na regenerację”.

Metoda SMART zyskała popularność dzięki swojej uniwersalności oraz licznym zaletom: zwiększa motywację i koncentrację, zmniejsza ryzyko porzucenia celu, umożliwia bieżące monitorowanie postępów oraz ocenę skuteczności działań. Znajduje zastosowanie w biznesie, rozwoju osobistym, planowaniu prywatnym, a także jest często wykorzystywana przez psychologów pracujących w obszarze HR.

Z perspektywy psychologii metoda SMART zwiększa skuteczność realizacji celów, ponieważ redukuje niejednoznaczność i wzmacnia poczucie kontroli. Konkretnie sformułowany i mierzalny cel sprzyja wzrostowi poczucia sprawstwa oraz wewnętrznej motywacji, co jest kluczowe dla utrzymania zmiany w czasie. Dodatkowo jasno określone ramy czasowe i realność celu zmniejszają ryzyko przeciążenia oraz frustracji, a regularne monitorowanie postępów wzmacnia mechanizmy samoregulacji. Dzięki temu cele przestają być jedynie noworoczną deklaracją, a stają się realnym planem działania.