Samotność w erze Internetu – relacje międzyludzkie a technologia

Czy Internet, będący źródłem nieskończonych możliwości komunikacji, może jednocześnie być przyczyną izolacji? Okazuje się, że samotność w erze wciąż rozwijających się technologii komunikacyjnych staje się bardzo popularnym zjawiskiem, szczególnie wśród młodych osób. Jak sobie z tym radzić? Czy można w jakiś sposób zapobiec temu zjawisku?

Iluzja bliskości

Pozornie social media, fora internetowe i wszelkie inne źródła komunikacji online pozwalają na utrzymanie relacji międzyludzkich oraz nawiązywanie nowych znajomości. Ale czy nie jest to jedynie iluzja bliskości? Takie relacje potrafią być bardzo powierzchowne, a liczba komentarzy czy „lajków” nie odzwierciedla rzeczywistego wsparcia emocjonalnego.

Udało się to odczuć szczególnie podczas pandemii. Wówczas dla większości z nas komunikacja za pomocą dostępnych narzędzi technologicznych była jedyną możliwą formą utrzymywania kontaktu, prowadzenia spotkań i rozmów, czy to prywatnych, czy na tle zawodowym. Należałoby jednak odpowiedzieć na pytanie: czy taka forma była dla nas satysfakcjonująca i czy godnie zastąpiła kontakt „face-to-face”? Wiele gestów, rozmów, wydarzeń było trudne do odtworzenia w wirtualnej przestrzeni. Pandemia uwypukliła to, jak bardzo potrzebujemy interakcji z innymi ludźmi w „realu”. Paradoksalnie, Internet, będący źródłem nieskończonych możliwości komunikacji, może jednocześnie być przyczyną izolacji i potęgowania poczucia samotności, gdyż sztuczna inteligencja nie jest w pełni funkcjonalnym narzędziem do utrzymywania relacji międzyludzkich i nie zapewnia poczucia bliskości.  

W artykule autorstwa dr. Sławomira Rębisza (Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Pedagogiczny), Ilony Sikory (Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej w Rzeszowie), Katarzyny Smoleń-Rębisz (Zespół Szkół Nr 1 w Rzeszowie) pt. „Poczucie samotności a poziom uzależnienia od Internetu adolescentów” przedstawione zostały wyniki badania weryfikującego istnienie związku pomiędzy zjawiskiem samotności a sposobem korzystania z mediów. Badanie zostało przeprowadzone na przełomie 2014 i 2015 roku. Wzięło w nim udział 505 uczniów z rzeszowskich szkół średnich. Do przeprowadzenia badania wykorzystano polskie adaptacje kwestionariuszy Skala Poczucia Samotności de Jong Gierveld oraz Test Problematycznego Używania Internetu. Jak piszą autorzy: 

„Uzyskane wyniki pozwalają zauważyć, że co 8. ankietowany odczuwa (zdecydowanie lub umiarkowanie) brak bliskiego przyjaciela (13,3%). Podobny odsetek respondentów (13%) deklaruje poczucie ogólnej pustki wokół siebie oraz twierdzi, że ma zbyt ograniczony krąg przyjaciół i znajomych (12,7%). Niepokojące jest także to, że co 8. ankietowany często czuje się odrzucony (12,3%) i odczuwa brak ludzi wokół siebie (11,2%)”.

„Generalnie co 9. ankietowany uczeń (około 11%) deklaruje występowanie u siebie poczucia osamotnienia i wyalienowania.”

Odskocznia od rzeczywistości

Internet oferuje wiele form rozrywki – od gier online po platformy streamingowe. Pozwalają one oderwać się od codziennych problemów, a choć chwilowa ucieczka od rzeczywistości bywa pomocna. Długotrwałe zanurzenie w wirtualnym świecie może pogłębiać samotność i przyczyniać się do zaniedbywania relacji poza cyberprzestrzenią. Są to oznaki charakterystyczne dla zjawiska, jakim jest cybersamotność. Nadmierne korzystanie z technologii może powodować wycofywanie się z życia i relacji „offline”. Wtedy to media społecznościowe dają poczucie utrzymywania stałego kontaktu, integracji i przynależności do danej grupy tworząc iluzję bliskości, ale w rzeczywistości oddalają nas od prawdziwego życia towarzyskiego.

Dziś nowoczesna technologia pozwala nam na rozmowy ze sztuczną inteligencją – i nie chodzi tu jedynie o pomoc w wykonywaniu zadań i skomplikowanych obliczeń. Istnieją platformy, które umożliwiają konwersację z wirtualnymi postaciami opartymi na zaawansowanych algorytmach AI, które mogą odpowiadać, reagować i angażować się w rozmowę na wiele sposobów. Co więcej, użytkownik ma możliwość personalizacji takiej postaci – od przydzielenia jej imienia, poprzez wygenerowanie wyglądu, osobowości, stylu mówienia, aż po nadanie różnych ról czy dostosowanie do własnego poczucia humoru. W tym momencie warto zadać pytanie: czy takie interakcje ze sztuczną inteligencją są w stanie zastąpić rzeczywiste relacje z drugim człowiekiem?

Era Internetu a zdrowie psychiczne

Nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych ma wpływ na zdrowie psychiczne ich użytkowników – poza wpływem na rozwój zjawiska cybersamotności, przyczynia się też do obniżenia samooceny człowieka m.in. przez porównywanie się z innymi, co negatywnie wpływa na nasze samopoczucie. To z kolei może przyczynić się do rozwoju wielu problemów psychicznych, takich jak depresja, zaburzenia odżywiania czy brak akceptacji własnego ciała. Wiele badań, w tym to przeprowadzone przez J.F. Sauders i A.A. Eaton, ukazuje, że social media mają znaczny wpływ na sposób, w jaki postrzegamy siebie.

Warto pamiętać, że dzisiejsza technologia pozwala na doskonałą edycję fotografii, a część z nich może być wygenerowana przez sztuczną inteligencję i nie mieć nic wspólnego z rzeczywistością. Należy także mieć na uwadze fakt, że w sieci często publikuje się najciekawsze momenty – coś, czym warto się pochwalić. Przed takim zdjęciem robi się kilka ujęć, aby następnie wybrać najlepsze. To, które ostatecznie wyląduje na instagramowym profilu.

Jak chronić się przed cybersamotnością?

• Zadbaj o jakość relacji – Warto skupić się na budowaniu autentycznych więzi, zamiast zwiększać liczbę znajomych online. Prawdziwa rozmowa, nawet z jedną osobą, może być bardziej wartościowa niż setki interakcji w mediach społecznościowych;
• Angażuj się w życie tu i teraz – Udział w lokalnych wydarzeniach, wolontariat czy dołączenie do grup zainteresowań pozwala poznać ludzi o podobnych pasjach i zbudować głębsze relacje;
• Wyznacz granice korzystania z technologii – Warto określić czas wolny od ekranów lub ustawić limity czasu spędzonego w social mediach, aby móc skupić się na relacjach z bliskimi lub po prostu odpocząć od świata wirtualnego;
• Rozwijaj empatię i otwartość – Staraj się wyjść poza swoją „bańkę informacyjną”, poznając odmienne punkty widzenia. Często fora, platformy i media społecznościowe blokują tę możliwość poprzez algorytmy, a może to pomóc zrozumieć innych i zbudować prawdziwe relacje.

Podsumowując: Internet, AI i inne innowacje technologiczne dają nam dzisiaj mnóstwo możliwości w wielu dziedzinach życia, także w sferze komunikacji. Warto jednak pamiętać o zdrowym balansie między realnością a światem wirtualnym, który – gdy skłania się za bardzo ku mediom – często przyczynia się do zwiększonego poczucia samotności, a w skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do izolacji. Kluczem do sukcesu jest tutaj rozsądek i inwestowanie, nawet w tak scyfryzowanym świecie, w autentyczne więzi międzyludzkie.